Prahungara religio


Religio de la prahungaroj

Tiu prareligio de hungaroj, kiu estis antaŭ la alpreno de kristanismo, ne estas konata en ĝia tuteco, ĉar postrestis nur en mozaikoj. Tiuj mozaikoj de la Intern-Azia religio ankoraŭ vivas en la animo de la hungaroj, ĝiaj eroj estas troveblaj en la popolkredo, en la popolfabeloj kaj en la tradicioj. La originala signifo de la vorto „mitologio” estis „sekreta parolo”, kaj koncernis tion, kion oni ne povis esprimi. Ĝia ido-esprimo estas la „mito”, kiu ebligas la rerigardon pri la iama kredomondo serĉanta la klarigon pri la mistikoj; Dio, homo kaj ekzisto. Tiuj informoj, mistikaj sciaĵoj ne estas eltrovitaj, sed transdonitaj de generacioj al generacoj dum neimagble longa tempo.

Bedaŭrinde nian admirindan prareligion en ĝia tuteco jam ne eblas rekonstrui, sed ĝiaj restaĵoj tre profunde tuŝas la animon hungaran ankaŭ hodiaŭ. Tial oni kutimas diri, ke „ni estas kristanoj hungareske”.

Unua demando, kiun ni provas respondi, kial ne postrestis dionomoj hungaraj? Tial, ĉar tiuj neniam ekzistis. Ili nur unu Dion estimas, la Kreinton de la universo, aŭ kiel lin nomumis Anonymus: „Reganto de ĉio”.

Theophykatos: „La tyrkoj (hungaroj) nur tiun estimas kaj nomumas Dio, kiu kreis la universon”.
Ibn Fadlan: „la hungaroj la Dion loĝantan en la ĉielo kredis pli superulo de ĉio”.
Anonymus: „La veziro Arpad, kies gvidanto estis la reganto de ĉielo …”
Kézai Simon: „Voĉo de Dio kaj tiu de la hungara popolo” sonis pere de la diskriantoj alvoki en batalon.

En la legendo de Lehel oni povas legi: „Ni estas la venĝo de la granda Dio.” La priskribo de la patrujokupo en diversaj kronikoj estas komencita tiel: „Arpad petis la volontecon de la ĉiopova Dio.”

La kontraŭhungaraj propagandistoj kaj la kvankam bonintencaj sed senspertaj nesciantuloj kutimas kurte signifi nian prareligion „ŝamanismo”, ĉefe uzante tiun esprimon pejorative. Krome tiuj uloj konsekvence miksas la ŝamanon kun la talto. Ilia konstato estas granda stultaĵo, ja la folkloristoj povas atesti, ke fare de fremduloj nomumita ŝamanismo vere estis preskaŭkristana praktiko de la di-kredo ĉe la hungaroj. La prahungaroj estimis ne la ŝamanon, sed preĝis al la Esten (Eŝten), al la kreanta ĉiopovo, kiun nenio povas diferencigi de tiu Dio, kiu estas en la postaj religioj. Dum la jarcentoj, ĉefe en la XX-a jarcento oni degradigis la ŝamanismon al primitiveco kaj superstiĉo, prezentante pere de filmoj nur la eksterajn aspektojn de la transstata ŝamano. Pri la interna spirituala senco oni ne informis.

stefano sankta mano Forigi la prareligion eĉ ankaŭ el la memoro de hungaroj, tute forigi el la hungara folkloro, la Imperiestro Maria Terezia eldonis dekreton pri tio, se iu naskiĝis kun ses fingroj, oni devas forigi la „superfluan”. En hungara tero oni ekstermis per fero kaj fajro tiun ideon, kiu apartenis al la sesa numero mistika. Tiu mistiko rilatas al la ŝamanoj kaj taltoj. Kiu naskiĝis kun ses fingroj, tiu estis elektita esoterulo, kapabla por fariĝi estrulo, reganto, ŝamano aŭ talto. Oni taksis la tian homon ido de Dio. Povas esti, ke la tre rapida kanonizo al Sankta nian unuan reĝon Stefano, okazigis ĝuste tio, ja ankaŭ li havis ses fingrojn, kiel tion montris la bildo sur la kronada talaro. La bildo kontraŭas tiun fakton, ke la mumiiĝinta Sankta Mano dekstra de la reĝo Stefano, ne havas ses fingrojn laŭ la fotoj. Mi ne havis eblecon kontroli rekte la Sanktan Manon kaj la esploristoj ne informis pri ses fongroj, tial du eblecoj povas okazi: aŭ la bildo sur la talaro figuras ne la hungaran reĝon Stefano, aŭ la Sankta Mano ne apartenis al li. Laŭ la kronikoj kaj esploradoj la mumiiĝintan manon oni akceptas sen kontraŭopinio propraĵo de nia unua reĝo Sankta Stefano.

Pro tiuj pruvaĵoj, kiuj estis elfositaj el tomboj prahungaraj (krucoj, kun kruco ornamitaj objektoj ktp.), oni devas konstati, ke la hungaroj jam pli frue ekkonis la kristanismon, ol tio estas ĝenerale konata. Tiu unua renkonto kun la kristanismo povis esti en Mez-Azio aŭ en la Kaŭkazo. Ekz. en la Kaŭkazo estis nia najbara popolo la armenoj, kiuj jam en la jaro 285 alpernis la kristanismon. Tutcerte, ke ankaŭ nian popolon tuŝis ilia religioŝanĝo, ja iliaj episkopoj faris konvertadon ankaŭ inter la onoguroj.

La popoloj vivantaj en la pusto kredas nur unu Dion, kun kiu la kontakton faras pere de la spirituloj aŭ pere de taltoj. Ili vivas proksime al la naturo, estimas ĝiajn elementojn, sed ne superjuĝas tiujn. En la religia mondo de la prahungaroj vivas personoj de la ĉielo, planedoj kaj naturfortoj, sed la Dio grave superiĝas el inter tiuj. La religio havas gravan rolon en la strukturo de la tiama socia sistemo. La ĉefregnestro de prahungaroj regnas el la volo de la Kreinto. Ĉiuj niaj vortoj pri nia religio estas tyrkodevena kaj ankaŭ hodiaŭ estas uzataj. La kristanan Biblion oni scius traduki al la prahungara lingvo. El nia vortotrezoro el la epoko „pagana” mankas nur tiuj esprimoj, kiuj koncernas la „Ido-dio”-n.

La pagana esprimo ne signifas senkredulon, barbaron, kontraŭkristanon, Dion nekonatan, kiel asertis intence la fremduloj jam de multaj jarcentoj, inspire sencon mallaŭdan. (Mi devas mencii, ke mi parolas pri nur la hungara paganeco.) La pagano estas prareligia di-kredo, praa kristano, kredanto de Beat-Maria, sed plej simple havas tiun signofon, ke provincano. Mi estas fiera pri tiu titolo, kaj estas petata estimi nian aliecon, kiel ankaŭ de ni la fremduloj pretendas similan estimon.

Nia prareligio estas sama, kiel tiu estis de la najbaraj popoloj, kun kiuj ni vivis en Interna-Azio. Tiuj popoloj en samaj teritorioj moviĝas. La historio de la religioj atestas, ke la kredomondo simile elformiĝis de tiuj popoloj, kiuj vivis en samaj teritorioj, en similaj klimatoj kun similaj vivmaniero kaj havis samkulturajn nivelojn. Ĝuste pro ĉi tio miksas la aŭtoroj eŭropanaj la konojn pri la skitoj, hunoj, avaŭroj, turkoj kaj pri la hungaroj.

Kontraŭ la hungara prareligio la fin-ugraj popoloj konas multajn diojn: Numi-Torum, Num, Senke, Orr-iki, la idolo Narhaĉ, sankta lokoj de Nadim, ktp., tiaj religiaj elementoj, kiuj ĉe niaj prauloj neniam ekzistis. En la popolarto hungara kaj religio eĉ ŝpurete oni ne povas trovi tiujn.

Totemismo

La socio de niaj prauloj baziĝis sur la sangoparenceco. Ili ĉi tiun taksis la plej forta ligo interhoma. La parencoj sentis tiel, ke la mistera forto de sango ligas la anojn unu al la alia, per nedisŝireblaj fadenoj. Tiun konscion kunapartenan unu komuna praulo kuntenis, tial tiu praulo havis grandan estimon. Kiam la preciza origino jam nebuliĝis, la praŭlo fariĝis al simbolo, al totemo. Inter la homoj kaj totemoj estis kontakto rituala, la totemojn ili estimas (kaj ne amegas). Poste tiuj totemoj fariĝis blazonoj de familioj (ĉefe de la nobeloj), sed tiuj estas troveblaj ankaŭ en multaj personaj nomoj pradevenaj, kiel ekz.: sólyom - falko, sas - aglo, farkas - lupo, szarvas - cervo ktp.

Kelkaj elementoj el nia prareligio

En la vivo de niaj prauloj havas gravan rolon la jam mortintoj, kies animo estas la bona spirito de la idoj. Por estimo brulis daŭre la fajro genta, okazis la diversaj entombigaj ceremonioj kaj la rememorfestenoj. Pri la forpasintoj okazis rememoro, kiam hungaro ĵetis la unuan manĝaĵpecon kaj verŝas la unuajn gutojn de trinkaĵo en la fajron. Laŭ la prakredo la ĉefa agadtempo de la mallumaj potencoj estas la nokto kaj la plej efika armilo forpeli tiujn estas la sunofaco, la fajro lumiga kaj varmodona. Tial ne estis permesata estingi la fajron. Ĉirkaŭ la fajro estis lokumitaj la familiaj kaj gentaj simboloj, kiujn Sankta Gerhardo taksis „idolo skita”. La eŭropia „kulturo” tiujn altsencajn kaj entuziasmigajn simbolojn degradigis al „fajroadoro” kaj „idolkulto”. Kun la mortinto estis entombigitaj ankaŭ ties iloj kaj por repacigi ŝlin la homoj aranĝis festenon entombigan. La familio ĉe niaj prauloj estis tiel nedisigebla unueco, ke tiu unueco daŭriĝis ankaŭ en la transmondo. La prahungaroj tiel kredis, ke la ĉielaj potencoj estas la spiritoj de mortintoj. La labordivido daŭriĝis post la morto: la viroj prizorgis la vojon de Suno kaj Luno, la virinoj prizorgis la akvon de vivo kaj la animon de la estontaj idoj. Homo honesta devis koni siajn sep prauloj. Post la alpreno de kristanismo la tavoloj de la grandfamilioj restis en la malluma estinto kaj transformiĝis al la tavolita elizeo.

Ĝisĉiela arbo (vivarbo aŭ mondarbo)

Tiu motivo estis plej ofte uzata simbolo en nia popolarto. Niaj prauloj vidis, ke la naskiĝo, vivo kaj morto de vegetaĵoj tute similas al tiu de homoj. Sed la vegetaĵoj printempe refoje viviĝas kaj kontraŭe tio la homoj ne. La prahungaroj transigis la poreternan reviviĝan ciklon de vegetaĵoj al la homoj. La homan vivon oni identigis kun tiu arbo, kiu ne donas ombron, siajn fruktojn ĝi maturigas en iu fora loko, kie nur la selektitaj homoj povas alveni. La nombro de branĉoj kaj floroj de la vivarbo estis striktaj. Inter la branĉoj estis trovebla la simboloj de Suno (viro) kaj Luno (virino). Mem la arbo tre ofte kreskis el cervokronaro, kiu simbolis la senhaltan forpason kaj reviviĝon. La ĝisĉiela arbo kunligas la suban (enteran), la mezan (surteran) kaj la supran (trans-) mondojn. La motivo vivarbo estas unika en Eŭropo, ĝi estas trovebla nur tie, kie hungaroj vivas. Tial oni devas konstati, ke tiu motivo estas pradevena, el oriento transportata simbolo.

Laŭ legendo la taltoj malbenis la hungarojn pro la ekstermo de la praa religio. Tiu malbeno eldiris, ke ĝis kiam la popolo akceptas la jugon de Romo, ĝis tiam regnu disiĝo inter ili. Verdire la t.n. „turana malbeno” jam ekzistis pli frue. Ĝi estis skita propraĵo karaktera, kiu plu pliiĝis post la ekapero de la riĉeca diferenciĝo grava. Tiu malbeno okazigis ofte internajn militojn. Tiuj militoj kvankam certigis ankaŭ trejnadon por evoluigi ilian militkapablecon, sed estis vana al ekstera militforto, se la internaj luktoj farigis sin mem la plej granda malamiko. La historio jam juĝis.

SANKTULOJ   KAJ  BEATULOJ   inter   HUNGAROJ


SANKTULOJ HUNGARDEVENAJ

Arpad-dinastia Sankta Stefano (967/969/975 - 1038), filo de Géza, regnestro de hungaroj kaj lia edzino Ŝarolta. Stefano havis originale paganan nomon Vajk. Li fariĝis la unua reĝo de hungaroj fondinte ŝtaton Hungarlandon en Mez-Eŭropo en la jaro 1000. Li edziĝis kun la bavara princino Gizela. Stefano krom la ŝtatfondigo havis gravan rolon ankaŭ en la organizado de la kristana eklezio. La dekstra mano de Sankta Stefano mumiĝis, kion la katolika eklezio estimas kiel relikvio. Tial ĝi povis postresti, ĉar nian unuan reĝon oni entombigis dufoje (unue en la jaro 1038) kaj kiam okazis la transmeto (1060) el la blanka sarkofago en ŝaktan tombon, oni trovis lian manon en sendiseriĝa stato. La papo en la jaro 1083 kanonizis lin. Al lia „Sankta Mano” ligiĝas kulto, kiun la papo Ince la XI-a adaptis al la tuta eklezio en la jaro 1686.

La jaro 2000 estis la fondiĝ-datreveno de la Hungara Ŝtato. Por festi vizitis nin ankaŭ la patriarko ĝenerala el Konstantinapolo Bartolomeo la I-a. Li deklaris oficiale, ke la Patriarkio de Konstatinapolo la Sankta Sinodo honoras la sakramenton de Sankta Stefano reĝo de Tyrkio (Hungario) kaj kun la episkopo Hierotheoso konvertanta inter la turkoj (madjaroj) en la X-a jarcento, kanonizis inter la sanktulojn de la orienta eklezio. Hierotheoso estis, kiu baptis inter aliaj ankaŭ la adzinon (Ŝarolta) de la regnestro Geza.

Arpad-dinastia Sankta Emeriko (1007 - 1031), filo de la hungara reĝo (Sankta) Stefano kaj Gizella. Li ricevis edukadon laŭ la sankta etikedo kaj laŭ tiu verkaĵo Intelmek – (konsiloj), kiun lia patro verkis por la estonta reĝo. Emeriko vivis en geedziĝo sed nehavante idon, tial li fariĝis legendo kaj simbolo de la virga puritaneco. Li estis la estro de la korpgvardianoj, kiam en la jaro 1031 lin trafis ĉasakcidento, pro kio li mortis june. La papo kanonizis lin en la jaro 1083.

Ĉu vere tiel sankta estis la princo Emeriko?

Oni instruis por la infanoj en la lernejoj la mezepokan historion pri la hungaroj tiel, ke Vajk (La posta Sankta Stefano) havis nur unu idon, princon Emeriko, kiun virapro mortvundis, antaŭ li generus idon. Laŭ la runskriboj de Arvisura okazis tute alie. Emeriko, dum la vojaĝoj al la regiono de Paluzoj (paloc) tre ofte vizitis la domon de pastrino Jéne, kaj el tiu kontakto amora naskiĝis filo, kvankam ekster geedziĝo kaj jam post la morto de lia patro. Tiu Radnót, nepo de Sankta Stefano, estis nomumita laŭ la paluza nomumsistemo Pósa (Poŝa). El la Arviŝuroj ankaŭ tion ni povas ekscii, ke la avo Vajk, nur tiam trankviliĝis koncerne sian filon Emeriko, ke li estis vere la sia. Vi devas scii, ke la regnestroj el la Arpad-dinastio ĉiuj havis denaskan pigmentmakulon sur la dorso, kiu estis la t.n. „hun-marko”, ja ili estis esoteruloj. Kiam naskiĝis bebo, tio estis la unua agado, ke montris al la patro tiun makulon. Kiam Emeriko naskiĝis, Vajk devis konstati trompiĝinte, ke mankas la „hun-marko” desur lia filo. Sed la nepo, la eta Poŝa havis tiun makulon, tiel Vajk (tiam jam Stefano) ĉesis la suspektadon de Gizela. Sed ankaŭ Vajk havis krom Emeriko alian idon. Antaŭ la geedziĝo kun Gizela li estis tre amanta la junan orvirinon Csege (Ĉege), kiu devenis el la familio Lebéd. Ili tre multon da tempo estis kune kaj Vajk karesnomumis ŝin Tünde (Tynde). La patro de la fraŭlino postulis, ke Vajk geedziĝu kun Ĉege, sed Ŝarolta, patrino de Vajk kontraŭstaris. Tial Ĉege edziniĝis al Vid. Kiam Ĉege naskis la idon de Vajk en la jaro 988, Ŝarolta transportis la bebon al Esztergom kaj tie edukis. Tiam Gizela jam estis observita por Vajk, ĉar por la lando tiu geedziĝo estis pli konvena. Sed Vajk tiel amis la knabinon Ĉege, ke nur post ŝia morto en 996 akceptis la volon de lia patrino. Por sia filo Vajk konstruigis fortikaĵon ĉe la monto Hargita (Hodiaŭ Harghita en Rumanio) kaj tie vivis ĉar lia avino Ŝarolta neniam akceptis lin por ŝia heredanto. La filo de Vajk fariĝis la regnestro de Transilvanio kun la nomo Zoltán la II-a. Li mortis en la jaro 1025 apud Torda (Hodiaŭ Turda en Rumanio) dum la batalo kontraŭ la peĉenegoj.

Arpad-dinastia Sankta Ladislao (1040 - 1095), filo de la hungara reĝo Béla la I-a. Li naskiĝis en Pollando proksimume en la jaro 1040. (La preciza dato ne estas sciata.) Unue li estis duko kune de sia frato Géza en Pollando dum le regnado de ilia kuzo Salamono. Poste dum la regnado de Géza li estis sola duko. Lia filino Piroŝka edziniĝe al Ioannés Komménos ricevis titolon princino de la Imperio Bizanca. La papo kanonizis Ladislaon en la jaro 1192.

Arpad-dinastia Sankta Piroŝka / Irena (1080 - 1134), filino de la hungara reĝo Ladislao kaj lia dua edzino Adelhajda. Piroŝka, post la morto de ŝia patro, dum longa da tempo vivis en la reĝkorto de Kolomano. Je la fino de 1105 ŝi estis fianĉiĝis al Ioannés Komménos princo de la Imperio Bizanca. Por la geedziĝo Piroŝka devis alpreni la ortodoksan religion, en kiu ŝi ricevis la Eiréné (Irena) nomon. Kiel princino ŝi tre multon faris por la kristanismo kaj ankaŭ la ŝataferojn prizorgis konscience kaj entuziesme. Kun la edzo ili fondis la monaĥejon Pantokratoro en Konstantinapolo. Ŝian mozaikbildon oni gardas en la Hagia Sophia. Piroŝka plutenis la kontakton kun sia naskiĝlando, tre ofte akceptis deputitojn el Hungario, estis multfoje peranto inter la Regno Hungara kaj la Imperio Bizanca. Ŝi estis kanonizita en la ortodoksa eklezio.

Sankta Davido (1084-1153), estas filo de Margareto el Skotlano. Lia patrino devenis el la parencaro de la hungara reĝo Stefano. Dum lia regnado li fondis apartan hierarkion, krome rekonstruis la episkopejon de Glasgovo kaj konstruigis kvar novajn episkopejojn. Davido estas la fondinto ankaŭ multaj monaĥejoj por kanonokoj de benediktanoj, cistercianoj kaj evangelianoj. Oficiale Davido neniam estis kanonizita, sed la popolo skota kaj la skot-eklezio estimas lin sankta kaj nomuas „bona reĝo”.

Arpad-dinastia Sankta Elizabeta (1207-1231), filino de la hungara reĝo Andreo la II-a kaj Gertruda el Moranio. Jam ŝia kvara jaro estiĝis fianĉino en Wartburg, kie en la jaro 1221 havante 14 jarojn edziniĝis al Ludoviko la IV-a provinca grafo de Turingio. Kiam Ludoviko mortis dum la kruca militiro, Elizabeta translokiĝis al Eisenach kaj poste en Marburg-on, kie ŝi fondis hospitalon. De tiam ŝi dediĉis sian vivon al la kuracado. Oni jam dum ŝia mallonga vivo taksis ŝin sanktulo. Elizabeta mortis en la jaro 1231 en sia 24-a jaro. La papo kanonizis ŝin en la jaro 1235.

Arpad-dinastia Sankta Margareta (1242-1270), filino de la hungara reĝo Béla la IV-a kaj Maria Laskaris, kiun la gepatroj destinis al monaĥino dum la tatara invado. Unue ŝi vivis en la Sankta Katerina monaĥejo en Veszprém kaj de tie translokiĝis al la monaĥejo de Insulo-Leporoj (Hodiaŭ Insulo Margareta) en la jaro 1252. Ĝis la morto ŝi vivis tie en la insulo en severa asketado. Oni plurfoje volis atingi ŝian kanonizon, sed tio sukcesis nur en la jaro 1943.

Arpad-dinastia Sankta Kinga (1224-1292), la plej aĝa filino de la hungara reĝo Béla la IV-a kaj Maria Laskaris, patrono de Pollando kaj Litovio. Ŝi edziniĝis al monarko de Krakovo Boleslo la Pudora en la jaro 1239. Laŭ la legendo ili vivis geedziĝon virgan. Post la morto de Boleslo, Kinga fariĝis monaĥino kun sia plijuna fratino Beata Jolanda en la Klarisa Monaĥejo en Ósandec. La papo kanonizis ŝin en la jaro 1690 kaj poste en la jaro 1715 estis deklarita patrono de Pollando kaj Litovio.

Sankta Agnesa el Prago (1205-1282), estis nepino de la hungara reĝo Béla la III-a. Lia filino Konstanca edziniĝis al la ĉeha reĝo Otokaro la I-a. En ilia geedziĝo naskiĝis Agnesa. Post la morto de la patro Agneso translokiĝis al la malriĉa kvartalo de Prago, kie fondis monaĥan komunumon laŭ la franciska ideo. La ekzemplodono de Agneso instigis multajn junulinojn devenintaj tiuj el aristokrataj familioj aliĝi al tiu komunumo kaj bonfarado. La papo kanonizis ŝin en la jaro 1989.

Sankta Elizabeta el Portugaloio (1277 - 1336), estis kuzino duaranga de Sankata Elizabeta el la Arpad-dinastio, tiel estis pranepino de la hungara reĝo Andreo la II-a. Ŝia patro estis la reĝo Petro de Aragonio. Elizabeta edziniĝis al la princo Denizo la posta reĝo de Portugalio. Ilia geedziĝo ne estis senporblema, ĉar Denizo estis konata pri la diboĉado, kion Elizabeta suferis kun koro humila kaj tre multon preĝis por la konvertiĝo de sia edzo. Eĉ ŝi kun amo adukis la idojn nelegalajn de sia edzo. Kontraŭ ŝia bonkoreco kaj humileco Denizo ekzilis ŝin en malproksiman vilaĝon. Elizabeta nur tiam povis hejmeniri, kiam Denizo venigis ŝin flegi pro lia mortiga malsano. Kiel vidvino Elizabeta disdonis la havaĵojn al la malriĉuloj kaj monaĥejoj ŝi mem fariĝis monaĥino franciska. Ĉe ŝia tombo okazis daŭre la admirindaj resaniĝoj. La papo kanonizis ŝin en la jaro 1626.

Sankta Ludoviko el Toluzo (1275-1297), estis nepo la hungara reĝo Stefano la V-a. La filino Maria de la reĝo Stefano la V-a fariĝis reĝino de Sicilio. Ludovikon la reĝa korto donis al Barcelono, kiel garantulo por liberigi la reĝon. Ludoviko en Barcelono decidis tiel, ke ĉesas por eterne la mondan vivon kaj enpaŝis en la ordenon franciskan. Li fariĝis eminenta teologo, tiel merite la postenon ĉefepiskopan en Toluzo. Oni estimis Ludovikon jam dum lia vivo, pro tio post lia morto(1297) sufiĉe frue (1317) estis glorita sur altaron. Ĉi tiu evento okazis ankoraŭ dum la vivo de lia patrino.

Arpad-dinastia Sankta Hedviga (1373-1399), filino de la hungara reĝo Ludoviko la I-a (Granda) kaj Elizabeta el Bosnio. En la jaro 1384 oni kronis ŝin por reĝino de Pollando, en sia dek jaraĝo. En la jaro 1386 ŝi edziniĝis al Jagelo, monarko de Litovio. Kun tiu geedziĝo fariĝis unio inter Pollando kaj Litovio, post kio la paganaj litovanoj alprenis la kristanismon. Ŝia plej grava agado estis la protektado de la eklezio, krome patronis la Universitaton de Krakovo. Hedviga mortis pro nasko en la jaro 1399. Kvankam ŝi estis estimata jam tuj post la morto, kontraŭ tio la papo ŝin kanonizis nur en la jaro 1997.

Sankta Stefano (1582-1619), naskiĝis PONGRÁC István hungaro, kiu martiriĝis kun du aliaj pastroj nehungaraj (Marko Stefano KŐRÖSI kroata (Laŭ la nomo Kőrösi oni povas taksi por li eblan familian ligon al la hungaroj), Menharto KRODZIECZKI polo) 7-an de septembro en 1619. En la dua jaro de la tridekjara milito la armeo de BETHLEN Gábor regnestro de Transilvanio, atakis la katolikan Habsburg-potencon. Aŭtune de sama jaro alvenis milittaĉmento de Georgo RÁKOCZI al la urbo Kassa. La ĉefkapitano de la urbo transdonis la urbon sen atako, ĉar estis malsenca militdefendi tiun urbon, kies estraro havis protestantan religion. Kontraŭ la kontrakto pri nebato de la katolikaj kreduloj kaj pastroj, la hajdukoj sieĝantaj la urbon arestis la tri pastrojn. La arestitojn oni instigis por malkonfeso post du tagaj malsatigo, sed ili ne ĉesis sian religion. Post la malsukceso de instigo, 7-an de septembro la du nehungaraj pastroj estis ekzekutitaj per kapperdigo kaj kun Stefano Pongrácz, kiun oni kredis morta, estis ĵetitaj en fekaĵejon. Stefano mortis nur post dudekjara agonizado. Tiu triopo estis beatigita 5-an de januaro en 1905 kaj la papo kanonizis ilin 2-an de julio en 1995.


SANKTULOJ NEHUNGARDEVENAJ, sed AGADINTAJ EN HUNGARIO

Sankta Gerhardo (980-1046), naskiĝis en Venezio kaj jam dum lia infanaĝo li aparteniĝis al la monaĥejo San Giorgo Maggiore. Dum la pilgrimvojo al la Sankta Tero li alvenis en Hungarion, kie la reĝo Stefano restigis lin por eduki la princon Emeriko. Gerhardo vivis ermite en la montaro Bakony kaj de 1030 kiel episkopo estris la eklezian departementon Ĉanad. Li estis fama oratoro kaj teologia verkisto. En la jaro 1046, kiam okazis pagana ribelo la ribeluloj murdis lin. La papo kanonizis Gerhardon en la jaro 1083.

Sankta Bestrido (Beszteréd), Sankata Beneto, Sankta Bulduso (Bőd) (? - 1045), ili estis kunuloj de Sankta Gerhardo. Ĉiuj estis episkopo, Sankta Bestrido en la tiama hungara urbo Nyitra (Hodiaŭ Nitra en Slovakio), Sankta Beneto en la hungara urbo Veszprém, Sankta Bulduso en la hungara urbo Eger. Pri iliaj vivoj oni scias preskaŭ nenion, nur pri iliaj martireco. Laŭ la nomoj, Beszteréd kaj Bőd, oni povas taksi por tiuj eblan familian ligon al la hungaroj. Ilia estimo jam en la mezepoko ekzistis.

Sankta Zoerard/Andreo (? - 1010) kaj Benedikto (? - 1013), kiel benediktanaj monaĥoj ermitvivis en la monto Zobor apud la urbo Nyitra en la tiama Hungario (Hodiaŭ en Slovakio nomata ĝi Nitra). Ili devenis el Istrio. Zoerard (monaĥa nomo Andreo) mortis pro la severa asketado kaj ankaŭ lia lernanto Benedikto mortis frue post tri jaroj pro murdo fare de rabistoj. La murdistoj ĵetis la kadavron de Benedikto en la riveron Vag (Vah). La murdita korpo estis unu jaron en la rivero. Kiam oni ektrovis ĝin, tiu estis en tute sendiseriĝa stato. La papo ilin kanonizis en la jaro 1083.

Sankta Johano el Kapestrano (1386-1456), naskiĝis en la jaro 1386 en Kapistrano apartenanta tiam al la Regno de Napolo. Lia patro estis germana dungsoldato. Kiel gubernatoron de Peruĝo oni malliberigis dum ribelo. En la malliberejo li kaptis vizion, pro kies efiko liberiĝe li aliĝis al la ordeno de francisko (kapucino). Johano estis fama predikanto, agade ĉefe en Orient-Eŭropo, kiel legato de la papo. En la jaro 1456 li partoprenis en la batalo kontraŭ osmanoj en Hungario ĉe Nándorfehérvár (Hodiaŭ Belgrado en Serbio). Post la sukcesa batalo ankaŭ li mortis frue kun Johano HUNYADI kapitano de la defendintoj. Por memoro kaj estimo pri tiu venko de Hungario, la papo Calixtus la III-a. ordonis sonorigi tagmeze kaj preĝi la anĝeluson. La kanonizigon de Johano oni jam tuj iniciatis, sed nur en la jaro 1724 sukcesis.

Sankta Marko (1588-1619, kaj Sankta Menharto (1584-1619), kroato kaj polo agadis kiel katolika pastro kun la hungara Pongracz István en la tiama hungara urbu Kassa (Hodiaŭ Kosice en Slovakio). Ili martiriĝis 7-an de septembro en 1619 post la sieĝo de la urbo fare de protestanta milittaĉmento. En la dua jaro de la tridekjara milito la armeo de BETHLEN Gábor regnestro de Transilvanio, atakis la katolikan Habsburg-potencon. Aŭtune de sama jaro alvenis milittaĉmento de Georgo RÁKOCZI al la urbo Kassa. La ĉefkapitano de la urbo transdonis la urbon sen atako, ĉar estis malsenca militdefendi tiun urbon, kies estraro havis protestantan religion. Kontraŭ la kontrakto pri nebato de la katolikaj kreduloj kaj pastroj, la hajdukoj sieĝantaj la urbon arestis la tri pastrojn. La arestitojn oni instigis por malkonfeso post du tagaj malsatigo, sed ili ne ĉesis sian religion. Post la malsukceso de instigo, Marko kaj Menharto estis ekzekutitaj per kapperdigo kaj kun Stefano, kiun oni kredis morta, estis ĵetitaj en fekaĵejon. Tiu triopo estis beatigita 5-an de januaro en 1905 kaj la papo kanonizis ilin 2-an de julio en 1995.

Sankta Anastazo (? - 1036/39), havis nomon originalan Radla, tial la esploristoj taksas lin ĉeha aŭ kroatdevena. Li kun Sankta Adalberto lernis en Magdeburgo. Inter 992 - 995 Anastazo estis la abato en Brewnom. Ili kune alvenis en hungarion, kie Anastazo fariĝis la abato de la benedikta monaĥejo konstruita sur la monto ĉe Pannonhalma (Tiam monto Sankta Martono). En la jaro 999 Anastazo estis deputanto de la posta unua hungara reĝo Stefano en Romon al la papo Silvestro la II-a. Li estis la portanto de la krono kaj kruco por la kronado, krome apostolan benon al la unua hungara reĝo, senditaj tiuj de la papo. Al lia nomo ligiĝas multaj legendoj, el kiuj la plej fama estas la revivigo de mortinto.

Sankta Adalberto el Prago (956-997), estis ĉeĥdevena. Lia originala nomo estis Voitech. La knabeta Voitech tre multfoje havis malsanon, tial liaj gepatroj faris sanktan promeson, se malestiĝas la tre malbona sanstato de sia filo, lin oferos al Dio. Tiel okazis. Adalberto fariĝis june episkopo de Prago. Post kvin jaroj ĉesis sian postenon kaj laŭ lia oroginala decido volis veturi al Jerusalemo, sed en Romo restis. Tie li vivis solide en monaĥejo dum kvar jaroj. Dum la reveturado hejmen, li haltis en Hungario kaj konfirmacias la hungaran reĝon. En tiu tempo multaj kunuloj de Adalberto venis en Hungarion eviti la venĝon de la kontraŭpartianoj de Otto la III-a. Tiuj estis la konstruantoj de la monaĥejo de Pannonhalma kun la helpo de la tiama hungara regnestro Géza kaj poste kun la helpo de lia filo Stefano la unua hungara reĝo. Adalberto estis murdita fare de la paganaj prusoj kiujn li volis konverti.

Sankta Bonifaco (? - kb. 1007), li plej verŝajne estis ĉeĥdevena kaj alvenis en Hungarion kun Sankta Anastazo. Tie, post kiam Anastazo estis ĉefepiskopo en Kalocsa (kaloĉa) li fariĝis la abato de la monaĥejo en Pannonhalma. En la jaro 1004 li konvertadis inter la paganaj hungaroj en la suda parto de la Hungario. Kio kaŭzis kaj kiel okazis la martireco de Bonifaco ne estas konata precize, povas esti, ke eksterlandanoj aŭ la paganaj hungaroj murdis lin.

Sankta Margareta el Skotlando (1047 - 1093), ŝia deveno ne estas esplorita unusence. Inter la zig-zagoj nur tio estas konstatebla certe, ke ŝia patro estis gasto, nomata li Edmundo, en la hungara reĝa korto de Stefano. Tiu Edmundo elektis edzinon el la parencaro de la reĝo. Tion oni ne povas konstati, ke tiu edzino eble estus la filino de la reĝo. Eĉ povas esti, ke ŝi apartenis al la parencoj de la reĝino Gizella. Nur tio estas certa, ke la edzino estis nomata Agota. Do, Margareta kaj liaj gefratoj (Kristina, Edgarto) naskiĝis en Hungario. Kiam la ekzilita Edmundo la tronheredanto estis hejmenvikita en la jaro 1057, li kunportis la edzinon kaj la gefilojn. Post la hejmenveno Edmundo estis kronita, sed bedaŭrinde post kelkaj jaroj li mortis. Dum iom da tempo regnis lia filo Edgardo, sed li devis rifuĝi en Skotlandon de antaŭ Vilhelmo la Konkeranto. La tiama skota reĝo Malcolm la „sangomana” edzinigis Margareton. La reĝino Margareta ŝanĝis la kutimojn de la reĝa korto. Ŝi aranĝis sinodon de la skota eklezio, en kiu ŝi alparolis al la teologiaj temoj. Margareta konstruigis multajn preĝejojn kaj monaĥejojn. Al ŝia nomo oni ligas la finiĝon de la ekzekutbatalo kontraŭ la sekvantuloj de Macbeth. Margareta fariĝis patrino de la ĉiamaj anglaj reĝinoj tiel, ke ŝia filino Matildo estis edzino de Henriko la I-a, filo de Vilhelmo la konkeranto.


BEATULOJ HUNGARDEVENAJ

Beat-Jolanda, filino de la hungara reĝo Béla la IV-a kaj Maria LASKARIS. Ŝi naskiĝis en sankta familio ja ŝiaj onklinoj kaj fratinoj estis: Arpad-dinastia Sankta Elizabeta kaj Beat-Agnesa el Prago, la pliaĝa fratino Arpad-dinastia Sankta Kinga kaj la plijuna fratino Arpad-dinastia Sankta Margareta. Kiam ŝi estis kvin jara translokiĝis al Karkovo, kie ŝia fratino Kinga edukis. Jolanda edziniĝis al Boleso la Pia, monarko de Kaliso kaj Gniezno en la jaro 1256. Post la morto de la edzo kun la fratino Kinga ili enlokiĝis en la Monaĥejon de Klarisa en Ósandec. Kiam la fratino Kinga mortis Jolanda relokiĝis al Gniezno en tiun monaĥejon, kiu estis fondita fare de ŝi kaj ŝia edzo. La reĝino agadis kiel flegistino prizorgante la plej naŭzajn malsanulojn. Kiel ŝi profetis sian morton estis fropasanta por eterne 6-an de marto en la jaro 1298. Inter la pilgrimantoj al ŝia tombo estis multaj miraklaj resaniĝoj. Kun la permeso de la papo ŝi fariĝis la patrono de Pollando kaj la ordeno franciska en la jarcento XIX-a.

Beat-Moro, estis unu el la unuaj hungardevenaj ĉefpastroj. Li lernis en la benedikta abatejo en Pannonhalma. Unue li estis monaĥo poste abato kaj finfine en la jaro 1036 atingis la dignon episkopan en la urbo Pécs (peĉ). Li estis beatigita en la jaro 1848.

Beata APOR Vilmos (Vilhelmo), naskiĝis 29-an de februaro en 1892 en la tiama Hungario en Segesvár (Hodiaŭ Sighisoara en Rumanio) en magnatan familion. Lia frato estis barono APOR Gábor ĉefĵupano en la fortikaĵdepartemento Nagyküküllő. Pro la frua morto de la patro la infanaĝajn jarojn Vilhelmo pasigis en la bieno de lia patrino, kiu situis en la okcidenta parto de Hungario. Li vizitis lernejojn en Kaksburg, Kalocsa, Innsbruck. Por honori lian pastran deĵoradon eminentan, la papo Piuso la XII-a nomumis lin episkopo de la departamento Győr en la jaro 1941. Tiu episkopa posteno, certigas membrecon en la rondo de episkoparo kaj en tiu tempo certigis membrecon en la senato. Krom la subteno de la katilikaj movadoj li ankaŭ defendis, kiel prezidanto de la Unuiĝo de la Hungara Sankta Kruco, tiujn katolikanojn, kiuj estis tuŝitaj de la II-a juda leĝo. APOR vilhelmo estis tiu, kiu plej intense protestis pro la senrajtigoj, junkvartaloj, deportadoj. Li kaŝis en la episkopejo proksimume 300 persekutantojn. 30-an de marto en 1945 ebriaj sovjetaj soldatoj vundigis la episkopon kaj 2-an de aprilo je lundo de pasko li mortis. APOR Vilhelmo estis beatigita 9-an de novembro 1997 fare la papo Johano Paŭlo la II-a.

Arpad-dinastia Beat-Elizabeta, estis filino de la hungara reĝo Stefano la V-a. Ŝi pasigis la infanaĝojn la monaĥejo dominikana en la insulo de leporoj (Hodiaŭ insulo Margareta en Budapeŝto). Elizabeta edziniĝis al Roseberg Zanis, ĉeĥa magnatulo, verŝajne kontraŭ ŝia volo. Simile, kiel ŝia onklino ankaŭ Elizabeta destinis sian vivon al Dio. Post la morto de la edzo ŝi translokiĝis al Milano, kie vivis ŝia fratino Maria. Ŝi vivis retiriĝe kun la plej granda humilo. La legendo tiel sonas pri ŝiaj lastaj jaroj: “Ju pli ŝi humiliĝis, des pli ŝi fariĝis kara por sia Ĉiela Fianĉo. Anstataŭ tera krono ŝi meritis la ĉielan ...”.

Arpad-dinastia Beata-Elizabeta la Virga, estis filino de la lasta Arpad-distaia hungara reĝo Andreo la III-a. La reĝo havis nur unu idon Elizabeta, tial estis ŝi nomumita la “lasta orbranĉeto” de hungaroj. Post la morto de ŝia patro ŝi memvole iris inter la la monaĥinoj en la dominikanan monakĥejon de Töss (Ŝvislando). Elizabeton volis edzinigi HABSBURG Henriko, kiun ŝi ne akceptis. La tutan vivon ŝi pasis pentofare, posadenta nur unu flikitan vestaĵaĉon. Plej ofte eĉ ŝian identecon kaŝis, responde al demandoj, ke ŝi estas “Monaĥino Elizabeta el Buda”. Antaŭ la morto ŝia korpo tute paraliziĝis la kovris multo da ulcero. Elizabeta mortis tute forgesite. Kiam post jaroj oni malfermis ŝian tombon, la korpon trovis tute sendiseriĝo. Bedaŭrinde la tombo tute ruiniĝis dum la religiaj militoj, sed la kovrilŝtonon oni gardas ankaŭ hodiaŭ en Zuriĥo.

Beata MAGYAR Antal (Antonio franciskana), estis hungardevena, kiu en la jaro 1350 pilgrimis en Romo-n. Tiel aliĝis al la ordeno de franciskoj. Li plu pilgrimis al Assisi, viziti la tombon de Sankta Francisko, por meriti la indulgencon de Porcinkula. Dum la revojaĝo Antonio malsaniĝis kaj estis flegita en la hospitalo de Foligno. Dum la malsano li promesis, se sukcesis resaniĝi, li restos en la hospitalo kaj flegadas tiujn, kiuj bezonas. Dio aŭdis kaj akceptis lian promeson kaj ankaŭ Antonio estis fidela al sia promeso. Li mortis en Foligno en la jaro 1398. Kiam oni malfermis lian tombon en la jaro 1608, lia korpo estis tute sendiseriĝo. La korpon oni transpetis en ornamitan ĉerkon kaj metis sur la ĉefaltaron, por ke ĉiu povu estimi. Inter la vizitantoj okazis multaj mirindaj resaniĝoj.

Beata MAGYAR Antal (Antonio karmelita), verŝajne estis hungardevena laŭ sia nomo, kvankam pri li oni havis nenian informon. Nur tio estas konata, ke li jam june aliĝis al la ordeno karmelita kaj iris al la turkoj anonci la Evangelion. Kiam foje turka armeo okupis urbon li estis kaptita kaj batita per vipo kaj ŝtonoj. Poste oni volis bruligi Antonion sur ŝtiparo, sed la korpo restis senvundita, pro tio oni detranĉis sian kapon.

Beata BATTHYÁNY-STRATTMANN László, naskiĝis 28-an de oktobro en 1870 en la Hungara vilaĝo Dunakiliti. Li estis la sesa infano de la prahungara magnata familio Batthyány. La patrino de Ladislao mortis frue. Jam tiam li menciis ke: “mi fariĝos doktoro, kaj kuracos senpage la malriĉajn malsanulojn”. Lia fervora religiemo jam estis spertebla ankaŭ liaj studjaroj. Ladislao entuziesme studadis ankaŭ la Biblion, la vivon de la Sanktuloj la historion de la eklezio. Kuracistan diplomon li ricevis en la jaro 1900 en la Medicina Universitato de Vieno. Ladislao geedziĝis kun la grafino CORETH Maria Tereza, kiu estis tre religiema. Ili havis harmonan geedzan vivon, kiun la Dio benis kun 13 geinfanoj. Ladislao rapide fariĝis fama kuracisto kaj havis tiom da malsanulojn, ke ekz. la Hungara Ŝtatfervojo funkciigis apartan “hospitaltrajnon” por la malsanuloj. La doktoro Batthyány neniam indignis, se dum nokto oni petis helpon de li. Ankaŭ la plej malriĉan malsanulon kuracis tiel, almenaŭ tiu estus princo. Li kuracis multajn militvunditojn en propra hospitalo. Fondis similajn institutojn kiel la nunaj infanvartejoj kaj infangardejoj. En la jaro 1915 mortis lia onklo BATTHYÁNY-STRATTMANN Ödön kaj la Ladislao estis la heredanto. Li ne nur la posedaĵojn kaj kastelon en Körmend heredis, sed ankaŭ la princo titolon kaj la nomon Strattman. Post la packontrakto en Trianono, li translokiĝis al Körmend. Tie en iu parto de kastelo heredita li konstruis hospitalon ĉefe por okulmalsanuloj. La malriĉulojn li kuracis senpage, eĉ la medikamentojn tiuj povis aĉeti tiel. Je la adiaŭo la doktoro donis por ĉiu malsanulo sanktan bildon kaj kajeron, en kiu estis skribita: “Malfermu la okulojn kaj vidu!” Kontraŭ lia bonkoreco kaj volonteco la vivo ne karesis lin. Batthyány-Strattmann László frue perdis sian unuan filon Edmundon, kiu havis nur 21 jarojn. Poste ankaŭ li havis tre gravan malsanon, kiun ĝis la morto tenis kun granda pacienco. La doktoro de la malriĉuloj mortis en la jaro 1931.

Beata BÁTHORY László (Ladislao), la lernejojn frekventis en Italio kaj Francio. Post la hejmenveno li partoprenis en la kontraŭturkaj bataloj apud HUNYADY János (Johano Hunjadi). Dum la regno de Ladislao la V-a Báthory László vivis for de la monda vivo aliĝinte al ordeno de Sankta Paŭlo, sed li vivis, kiel ermito ne en monaĥejo. Li estis tiu, kiu unue tradukis hungaren preskaŭ la tutan Biblion. Bedaŭrinde tiu tradukaĵo malestiĝis dum la historio, simile kiel lia alia tradukaĵo pri la vivo de Sanktuloj. Dum la lastaj vivjaroj li enlokiĝis en la monaĥejon, sed daŭrigis la asketan kaj piecan vivon.

Beata BÁNFY Buzád, devenis el la grandega Banfy dinastio. Li atingis la nobelan titolon Bano. Sed post la nomumo li ĉesis sian posedaĵon kaj aliĝis al la ordeno dominikana en la jaro 1233. Dum la invado de tataroj Bánfy Buzád ne volis rifuĝi, li restis konsoli kaj helpi la homojn. Li flegis la vinditojn donante por ili kaj korpajn kaj animajn nutraĵojn. Dum la atako de la tataroj la homoj eniris en la preĝejon. Kiam la tataroj frapegis la pordon de la templo Báthory preĝis kun dismetitaj brakoj antaŭ la altaro „ofere sin tute bruliĝanta komunio”, kiel lia legendo rakontas. La tataroj detranĉis lian kapon kaj trapikis la korpon per lancoj.

Beata CSAK Móric (Ĉak Moro), devenis el riĉa nobela familio. En la jaro 1301 li edzinigis la filinon de ABA Amádé. ABA Katerina kun ŝia edzo faris promeson por prudeco. Ili enlokiĝis en la monaĥejon, kiu estis sur la insulo de leporoj (Hodiaŭ Insulo Margareta en Budapeŝto), por vivi tute al Dio. La palatina frato volis, ke Moro estu lia heredanto, tial eligis lin el la monaĥejo kaj tenis mallibere dum pli ol duonjare. Liberiĝe Moro reiris en la insulon de leporoj, de kie la fratuloj sendis lin al Bolognezo por eviti la patran venĝon. El Bolognezo Moro jam kiel pastro alvenis hejmen. Oni plurfoje rimarkis, ke interesa lumo brilas ĉirkaŭ lia korpo. Tiel okazis ankaŭ en la urbo Vac, kiam Moro eniris preĝi en la templon tra la fermita pordo. Dum lia tuta vivo li praktikis asketon, viandon neniam manĝis kaj portis ciliciumon (najlita zono por pentofaro).

Beata ESKANDELI Máté (Mateo), naskiĝis simpla civitano en Buda kaj ankaŭ tie vivis. Li pilgrimis al Jerusalemo, kie sur la monto Siono vivis en severa asketismo dum multaj jaroj. Pleniĝe kun Dio li lasis lian ermitejon kaj komencis konvertadi kiel apostolo inter la paganoj. Tra Hindujo Mateo alvenis en Japanion, kie dum multaj jaroj faris konvertadon sukcese, kiu agado tial estas admirinda, ĉar la predikojn li faris en sia gepatra linvo hungare. Bedaŭrinde kelkaj zen-monaĥo pro ĵaluzo murdigis lin. Tiel Eskandeli Mateo meritis la glorigan kronon de martireco.

Beat-Gertruda, filino de la Arpad-dinastia Sankta Elizabeta. Elizabeta ricevis edukadon klerikalan de ŝia patrino. La patrino estis tiu, kiu sendis sian filinon al Altenburgo en la monaĥejon de premontreo. Gertruda jam 21 jaraĝe fariĝis abatino de la monaĥejo. Dum ŝia tuta vivo serĉis, kiel povus helpi por tiuj, kiuj bezonas. Ŝi konstruigis preĝejon por la estimo de Beata Virga Maria kaj por la ĉefanĝelo Sankta Miĥaelo krome hospitalon por la malriĉaj malsanuloj. Dio donacis al ŝi la kapablecon ankaŭ profeti.

Beata MAGYAR Ilona, ekde sia infanaĝo vivis inter monaĥinoj dominikanaj en Vespremo. Pri vivo oni scias nur malmulton. Ilona tial fariĝis mondfama, ĉar portis la vundojn de Kristo sur sia korpo. Tiujn stigmatojn jure atestis la monaĥinoj, kuj estis kun ŝi. Ĉe ŝia tombo, kiu estis ruinigita dum la turka sieĝo, okazis multaj resaniĝoj.

Beata MAGYAR István (Stefarno) kaj Beata SZÁSZ (SAKSA) Konrád, ambaŭ estis monaĥoj franciskanaj kaj misiistoj ĉe la orienta bordo de la Nigra-maro. Kvankam la tie vivanta popolo jam antaŭe fariĝis kristana, sed grave pli granda parto el inter ili refoje praktikis la paganan religion. Oni murdis Stefano-n kaj Konrado-n dum predikado, tiel ili fariĝis martiroj.

Beata MAGYAR István (Stefano), naskiĝis en la tiama Hungario en la urbo Nagyvárad (Hodiaŭ Oradea en Rumanio) kaj june aliĝis al la ordeno franciska. Li estis malliberita en la urbo Sankta Johano, de kie liberiĝe translokiĝis al la urbo Selitrejone apud la riverego Volga. Tie li malkonfesis sian religion kaj transiĝis muslima. Sed post ne longa tempo Stefano sentis tre fortan konsciencriproĉon kaj malkonfesis la musliman religion. Pro tiu lasta malkonfeso oni portis lin sur ŝtiparon. Sed la fajro eĉ dufoje estingiĝis, tial oni per glavo kaj lanco murdis lin. Ĉe la loko de lia martireco okazis multaj admirindaj resaniĝoj.

Beata Özséb (Oĵebo) el Esztergom, estis la fondinto de la unika hungara ordeno de paŭlanoj. Li naskiĝis en Esztergom kaj ankaŭ tie frekventis lernejon. Oĵebo estis malriĉa, silentema, severa knabo, kiu preferis resti sola. Kiam li fariĝis pastro, siajn enspezojn ricevitajn por la pastra agado, disdonis inter la malriĉuloj. Post la tatara invado li ermitiĝis, pensante tiel montri ekzemplon por pentofaro. Estis fama lia triopa emeriteja kaverno, sub kiu li starigis krucon kun la sekva surskribo: „In Cruce salus” (En kruco la savo). Pro vizio li volis kunordigi la ermitojn dise en la tuta lando. Poste Oĵebo iris al Romo peti permeson fondigi ordenon. La papo Orbano la IV-a eldonis la permeson. La ordonon Oĵebo metis la ordenon sub la protekto de Sankta Paŭlo, kiu estis la unua ermito.

Beata MAGYAR Pál (Paŭlo), estis hungardevena, sed lia naskiĝdato kaj loko ne estas konata precize. Li lernis en Bolognezo, kie fariĝis profesoro de la kanonjuro. Kiam en la urbo oratoris Sankta Dominiko, Paŭlo aliĝis al la ordeno de dominikanoj. Ĉi tiun ordenon li kaj liaj kunuloj transportis en Hungarion. En la tuta Hungario li faris grandefikajn oratoraĵojn. Poste li iris al la Kunoj, ke li konvertis iliajn du regnestrojn Brutus-on kaj Bibrek-on kun iliaj kunuloj. Ĝis kiam la tataroj murdis lin, Paŭlo sukcese daŭrigis la konvertadon inter la kunoj. Post lia morto oni nomumis lin la „apostolo de kunoj”.

Beata ROMZSA (ROMĴA) Teodoro, naskiĝis en la tiama Nord-Hungario en la regiono Sub-Karpata. La studadojn li faris en Romo kaj fariĝis pastro en la jaro 1936 kaj episkopo en 1944. Je la soveta sieĝo jam li estis la dekano de la Eklezia Departamento de Munkács (Hodiaŭ Mukačevo en Ukraino). La eklezion kuraĝe defendantan Romĵa Teodoro-n la KGB (Ŝtatdefendanta Instituto en la Sovetunio) unue volis likvidi per atenco malsukcesa kaj poste la grave vunditan ĉefpastron venenis en la hospitalo.

Beata TEMESVÁRI Pelbárt, naskiĝis en la tiama Hungario en la urbo Temesvár (Hodiaŭ Timisoara en Rumanio), sed la lernejojn li jam frekventis en Krakovo. Li en Krakovo aliĝis al la ordeno de observantaj franciskanoj. Temesvári Pelbárt estis fama oratoro, kiu verkis helpilon „Stellium” por liaj kunpastruloj. Li multfoje malsaniĝis dum la pestoepidemio okazinta en Pollando en la jaro 1480, sed ĉiam sukcesis resaniĝi. Kiam hejmenveturis al Hungario, ĉi tie li verkis trivoluman libron „Pomerium” pri siaj oratoraĵoj. Liaj aliaj verkaĵoj estas la „Expositio” (psalmoj kaj kantoj) kaj la „Aureum rosarium” (studo pri la religiaj doktrinoj).


BEATULOJ NEHUNGARDEVENAJ, sed AGADINTAJ EN HUNGARIO

Beat-Gizela, filino de Henriko la II-a (kverela) kaj Izabela el Burgundo. Ŝia frato estis la imperiestro Henriko la II-a de la German-Romia Imperio. Gizela edziniĝis al Vajk, filo de la hungara regnestro Géza, kies filo estis la unua reĝo kaj ŝtatfondinto de hungaroj havante nomon kristanan Stefano. El ilia gedziĝo naskiĝis pluraj idoj, inter tiuj la frue mortinta princo Emeriko, kiu estis kanonizita. Gizela faris gravajn subtenojn de la eklezio, en la germanaj fontoj ŝi estas kasata, kiel la konvertanto de la hungaroj. Post la morto de Stefano, Gizela devis forlasi Hungarion kaj en sia hejmlando vivis ĝis la morto en monaĥejo en la urbo Niedernburg. Ŝia tombo estas vizitata pilgrimejo eĉ hodiaŭ. Oni volis kanonizigi ŝin malsukcese, sed la papo beatigis ŝin en la jaro 1975.

Beata Sebestyén (Sebastiano), alvenis en Hungarion kun Sankta Astriko. Nia unua reĝo Sankta Stefano lin nomumis la unua ĉefepiskopo por Esztergom. Por tri jaroj li blindiĝis, dum ,kiuj jaroj lin anstataŭis Sankta Astriko. Sed kiam Dio redonis lian vidkapablon refoje li funkciis la ĉefepiskopan oficon ĝis lia morto.

Beata-Saloma, estis poldevena, filino de la Lesek, monarĥo de Krakovo. Saloma estis fianĉino de Kolomano, filo de la hungara reĝo Andreo la II-a. Ili ambaŭ faris promeson pri la teno de virgeco. Saloma pasigis la noktoj kun preĝado kaj vigilo. Kontraŭ iliaj alta posteno ĉiam porits simplajn vestaĵojn, eĉ Sloma portis triopan ciliciumon (zono pentofara). Kolomano mortis en la batalo kontraŭtatara en la jaro 1241. Postla morto de la edzo Salome relokiĝis en Pollandon. Ŝi fondis preĝejon kaj monaĥejon en la urbo Zawichost. Dum iom da tempo Saloma loĝis en tiu monaĥejo, sed kiam la tataroj invadis la urbon ŝi devis rifuĝi al Skala, kie refoje fondis novan monaĥejon. Kiam ŝi mortis 15-an de decembro en 1268, la preĝantaj monaĥinoj apud ŝia lito, vidis la animon de Saloma flugi al la ĉielo, kiel brilanta stelo.

Beata Szádok (Sadoko) kaj liaj martiraj kunuloj. Laŭ la legendo li estis prioro en Zagrebo. Li studis en Romo, de kie pro la instigo de Sankata Dominiko Sadoko kun Beata Paŭlo venis en Hungarion por fondi la ordenon dominikanan. Pro la sukceso Sadoko estis invitata ankaŭ en Polandon, kie li estis nomumita prioro de Sandimir. Kiam la tataroj invadis tiun urbon Sadoko kaj ties kvardek ok kunulo rifuĝis en la templon. La tataroj trarompinte la pordegon murdis ilin. Dum la murdado fratoj kantis la Salve Regin-on. Estas tradicio ĉe la dominikanoj ankaŭ hodiaŭ, ke por estimo ĉi tiun kantas ĉe la lito de agonianta sia frato.

Beata Károly (Karlo) la IV-a, estis la lasta reĝo de hungaroj kaj aŭstra imperiestro. Li estis edukita laŭ la katolika normo. De lia infanaĝo Karlo estis profunde religiema havante karakteron rektan, modestan kaj pian. Ĉion li faris kun granda konscienco. La soldatan karieron Karlo komencis jam sufiĉe june, havis nur 16 jarojn, kiam fariĝis leŭtenanto. Li geedziĝis kun la princino BOURBON-PARMO Zita. Ŝi estis filino de la lasta monarko de Parmo. El ilia geedziĝo naskiĝis ok gefiloj. Karlo vivis en regiona garnizono ĝis la tragika tago de la jaro 1914, kiam en Sarajevo estis murdita Franco Ferdinando kaj lia edzino. Post la murdo Karlo fariĝis la estonta tronhavanto. Li pretigis sin serioze por regni la Aŭstro-Hungaran Imperion. Je la esplodo de la unua mondmilito la kamarilo ne invitis Karlon por diskuto, sed li ne povis eviti la batalojn. Lin impresis grave la eventoj ĉe Iŝonzo, la vidaĵo de la multaj viktimoj. Tiu impreso instigis lin por serĉi la pacan solvon fini la militon. Estis jam la kulmino de la unua mondmilito, kiam la imperiestro kaj reĝo Fraco Jozefo mortis 12-an de novembro en 1916. Karlo devis trapreni la regnadon en tiu terura cirkonstanco. Li estis la unika regnestro inter la enmilitaj potenculoj, kiu tute konsekvence sekvis la kloponojn de la papo Bendeko la XV-a por la paco. Bedaŭrinde tiu klopodo ne trovis sekvantojn aliajn inter la batalantoj. Kiam la bataloj fiaskis por la Aŭstro-Hungaraj armeoj, aŭtomate sekviĝis la disfalo de la monarkio. Karlo ĉion provis por savi kion eblas kun la propono por la naciaj ŝatoj, fari konfoderacion, sed jam tro malfrue. Karlo ne rezignis pri la trono, li pensis tiel, ke ne havas rajton fari tion, ĉar tiun juron li ricevis de Dio, tial nur provizore ĉesas la regnadon. Dum la revolucio astera kaj komunista diktaturo Karlu kon sia familio loĝis en Eckartsau apud Vieno. En la jaro 1921 li dufoje provis restarigi la juran regnadon en Hungario. Unu el tiuj estis datumita intence al pasko, ke la reviviĝo de la Hungara Reĝlando okazu tiam, kiam estas la reviviĝa datreveno de Kristo. Je la dua provo okazis memorinda evento, kiam Karlo en la fervojstacio Budaörs, preĝis por Hungario genuume sur relo. Post la perfido de HORTHY Miklós estonta gubernatoro de Hungario, la reĝo kun lia edzino estis ekzilitaj por eterne sur la insulon Madeira. Pro la ne konvena loĝcirkonstancoj Karlo ricevis nekuraceblan pneŭmonion, kion lia koro ne povis elteni. Li mortis 1-an de aprilo en 1922. Lian ĉerkon oni malfermis en la jaro 1994, kaj la korpon trovis en tiu stato, kiam estis enmetita en la ĉerkon.

Beata Salkaházi Sára naskiĝis 11-an de majo en la jaro 1899 en urbo Kassa. La urbo apartenis al la tiama Hungario, (Hodiaŭ Kosice en Slovakio.) Ŝi fariĝis martiro dum la dua mondmilito. Kiel estro de laboristina hejmo Ŝi estis transportita kun kelkaj loĝantoj, kiam la faŝistoj serĉis judojn 27-an de decembro en 1944. Je vespero de tiu tago ili estis mortpafitaj ĉe la Danubo sen vestaĵoj. Ŝia beatigo okazis 17-an de septembro en la jaro 2006.


Nun ĉe la fino mi citas relative longan parton el la verkaĵo "KÁLDEÁTÓL ISTER-GAMIG" de Badiny Jós Ferenc, prezentante esplorkonkludon, kiun la eksterhungaroj ne konas. Kompreneble tiun konkludon, opinion ne akceptas ĉiu hungara esploristo, ĉefe fin-ugoristo. Ankaŭ la zelotaj kreduloj apartenataj al ajna nuntempa kristana religio, same ne povas akcepti, eĉ ekkompreni.
Por ekkompreni la sekvantojn sen detaligo mi devas klarigi almenaŭ tiom, ke esploristoj trovis rilaton inter la hungaroj kaj la sumeroj laŭ la lingvaj kaj kulturantropologaj esploroj.

"... La elpenso de la fin-ugora deveno de la hungaroj estis jam la lasta epizodo en tiu tragedio, kiu celis neniigi definitive la pradevenan tradiciojn, babilonajn heredaĵojn, politikajn kaj religiajn superecon de la Hungara Popolo. Antaŭe okazis - jam en la Karpat-baseno -, ke la inkvizicio de la romia eklezio deklarinta sin kristana, pereigis la hungarajn mago-pastrojn sekvantajn Kriston.
Kial...?
Tion la favore religiema kristanulo nuntempe ne povas ekkompreni facile. Sed okazis tiel, kaj ties kaŭzo estas tre profunde en la sekretoj de tiu "kristanismo", kiun fondis Petro-Paŭlo.
Kiam Ephiphanio, naskiĝinta li de judaj gepatroj, kiel kristana episkopo en Bizanco en la 4-a jarcento pK., kanonigis la Toron de la izraelidoj, sed ne kiel leĝolibron, sed kiel "Diron de Dio", kiu estas nerefutebla. Tiel ĝi fariĝis la bazo de la kristana religio enmetite en la Malnovan Testamenton. Li kun tiu ago juĝis mortoverdikton al tiuj, kiuj ĝis tiam tion evangelizis, ke la Toro estas leĝolibro de la Izraelidoj kaj NE "Diro de Dio", kaj ankaŭ al tiuj, kiuj la devenon de Jesuo konis ne judodevena, sed sciis naskiĝi lin el ilia gentosango, el la popolo KU-MAHGAR.
Do, tiu verdikto mortiga punis unuavice tiujn magojn, kiuj ne sekvis la reorganizitan Zend-Aveston de la zoroasterismo okazinta tio en la jaro 272 pK., sed forlase Medion - tra Armenio - ili vivis en tiu teritorio, kiun Moseo Chorenea nomis Kunmadjario. Krome ankaŭ tiujn, kiuj estis la antaŭuloj de hungaraj mago-pastroj en la Danubo-baseno, kies religio hungara estis la vera Jesuon sekvanta religio sendependa de la judoj. Ilia religio ne estis la tn. kristanismo Ephiphania, (kiun la nuntempa fakliteraturo nomis simple jodeokristanismo), kiu nur en tio diferencas de la religio de la Izraelidoj, ke oni akceptas Jesuon, kiel profetita Mesio.
Do, la hungara mago-pastraro NE bazigas sian religion sur la Toro de la izraelidoj, kaj same ne evengalizas la virton pri la klopodo atingi malriĉecon, nek la humilecon al la elektita juda popolo. En tiu religio Jesuo Kristo vivas, kiel SUNOREĜO - heredaĵo el la babela religio -, kiun la "Virgulino naskis antaŭ la ekzisto de ajna vivo sur la Tero...". Tion ĉi niaj prauloj kredis ĝuste tiel, kiel oni povas legi el la kojnoskribaĵoj sumeraj. La mortiga juĝo pri la hungaroj naskiĝis pro tio, ĉar post la tn. patrujokupo konfrontiĝas la pastraro de la vera Jesuo kaj la vera Jesuo-kredo kun la fanatismo de la german-romia pastroj reprezentantaj la "kristanismon" ligitan al la izraelidoj. Do, la intenco pereiga de la hungaroj estis ligata kun la ekstermo de la evangelizantoj de la vera Jesuo-kredo. Tio vere okazis laŭ la plano kaj la "german-romia eklezio kaj potenco" kune pereigis la lastan nian reĝon el la Arpad-dinastio kun la lastaj mago-pastroj hungaraj. Inter tiuj estis nia praulo - Badiny Dániel.
Dum la tagoj suferaj kaj reprezaliaj nur la kaŝite kantantaj „igricoj” (menestreloj ) kaj niaj "regősök" (kante rakontistoj) gardas la malnovajn sekretojn kaj diskvastigas la esperon al la hungaroj suferantaj - al la popolo de Jesuo. Ili anoncas, ĝis kiam havas eblecon. Rapide alvenis ilia persekutado fare de la "pastroj kristanaj" kaj la nehungaraj "reĝoj de hungario" servantaj tiuj fremdajn interesojn. Laŭ ordono de la enhugariaj episkopoj kaj abatoj estis ĵetitaj sur fajron la muzikinstrumentoj „koboz” (liutsimila) kaj ties posedantoj estis pendigitaj sur la apudstratajn arbojn, kiel la rabistojn oni kutimis.
Kial...?
Nur tial, ĉar ili fanfaronis pri la gloro de la Granda Elektita Hungara Popolo.
Ni tiel alvenas al la jaroj de la 1500-a, kiam la romia eklezio devas elteni amason da protestado kaj manifestacio. Hodiaŭ la eklezia historio nomas tiun periodon "epoko de la reformacio". Vere okazis klopodo por reformacio - sed la starto ne la 95 punkta deklaracio estis fare de Marteno Luther. Tiu estis nur la mildigo de la "uragano" el la veloj de tiu barko, kies veturantoj volis purigi la kristanismon de la izraelidaj tradicioj kaj pretendis sekvi la klarigon de Jesuo. Kaj tiu movado el Hungario startis. En la komenco oni subtenis tiun movadon en Germanio, sed poste ŝanĝiĝis la programo de la oficiala "reformacio". Ties konsekvenco estis, ke nur la enhungariajn partoprenantojn de la reformacio oni punis al galero. La engermaniaj reformacianoj - simile al la sekvantoj de Kalvino kaj Zwinglio - sen ajna puno ili povis transformiĝi al "protestantoj". Ilia eĉ unu haro ne estis tuŝita, ja la Toro en reformita formo ankaŭ por ili restis "Diro de Dio", kiel tiu estas ĉe la papistoj.
Bedaŭrinde la sekvantoj de Luther estis kontentaj kun la "disiĝo de la papo" kaj tenis plu la tradiciojn devenintajn de la izraelidoj. Nur la hungariaj "refomacianoj" havis la sorto esti galero. - La "romia kristana eklezio" punis kun morto la reiron mem al Jesuo, se tio okazis kun la forlaso de la izraelidaj tradicioj, ne akceptante la superecon de Izraelo.
Post kiam kun la "reformacio" ne sukcesis reiri al la kredo malnova - la kalvinana eklezio fariĝis kolektejo por la ribelemaj kaj por libero batalantaj hungaroj. Tie pli kaj pli fortiĝis la subtenado kun karmemora religieco la hungaraj tradicioj. Tamen, tiu movado faris tiun grandan eraron, ke tute ĉesis la estimon de la Virgulino el la celebroj religiaj. Samtempe la papistoj intencas forgesigi kun la hungaroj propran pradevenon kaj volas forigi tiun daŭran malagrablaĵon, ke ekzistas popolo, kiu sin same deklaras elektita fare de Dio en la pradevenaj tradicioj. Krome tiu popolo tenas en memoro Nimrodon, kiel ilia prapatro, tiun Nimrodon, kiun la Izraelidoj instruas la plej granda malamiko. Kontraŭ ideologio estas la plej efika armilo iu alia ideologio.
En la kapo de Matiaso Miechow, episkopo en Krakovo, naskiĝis la penso, ke la hungarojn devas devenigi de nordo, kaj li fanfaronis unue la fin-ugoran parencecon (Tractus de Duabus Sarmaiis, Karkovo 1517). Al la hungariaj misiistoj la ideologio, kiel "deviga propagando" devenis laŭ la koncepto de Aeneas Silvius Picolinimi (Cosmographia, Romo 1548). Ĉar tiu Aeneas Silvius Picolinimi de 1549 ĝis 1564 regnis, kiel papo Paŭlo la II-a en la romia eklezio, vi povas facile imagi tiun mekanismon, kiu la ideon fin-ugor-hungaran disvatigis kaj akceptigis, kiel "seneraran fakton" pere de la "evangelizoj" fare de la ĉelokaj liaj reprezentantoj. La papo Paŭlo la II-a vidis klare, ke nur la "animklerigado" kaj "la estraro de la eklezio" de la hungara popolo povas solvi la stabiligon de la katastrofa financa kondiĉo de la Vatikano.
Temas pri tio, ke la disvastigo pri la bezono klerigi la hungarojn, devenintajn el "popoloj primitivaj de nordo" - certigis senbaran potencon por la hungaria eklezia estraro super la popolo. La "klerigado", la "disvastigo de la kulturo kaj la evangelizo de la religio" estis sufiĉaj kaŭzoj por tio, ke pli ol la duonon de la bienoj enlandaj posedu la eklezio. Sur tiuj bienoj la "senkultura hungara popolo" - kiel servutulo - servis la "intereson de la eklezio", iliaj sensalajraj laboroj produktis tiujn vendaĵojn de la Tero Hungara, kies kosto certigis multajn orojn enkasiĝintajn ĉe la Vatikano. Ĉiu briko de la templo Sankta Petro estis kreita el la ŝvitado de la Hungara Popolo. La German-romiaj imperiestroj postulis imposton de la papo kaj ne subtenis per mono la elpezojn de la romia eklezio. Tiutempe la enpezoj de la Vatikano devenas nur el la produktaĵoj de la enhugariaj bienoj. Tial estis bezonata la subpremo anima de la hungaroj.
Tial estis bezonata tiun nacion, kiu en la jaro 896 pK. ... fondis imperion en la Danubo-baseno kaj grave influis kun sia kulturo la evoluon de la elformiĝanta Eŭropo, puŝi al primitiveco kaj en la mallumon de la feŭdalismo naskiĝinta tiu en Eŭropo. Pro tio, ke tiu popolo, kiel servutulo laboru stulte sensalajro por plenigi la kasojn de la eklezio. Krome eĉ "kiel ŝafido" ili kredu ankaŭ tion, ke ĉi tion la "Dio volas". En tiu ruinigo, kiel "scienca ilo" donas subtenon la "fin-ugora" teorio. Jen, kelkaj el tiuj, kiuj aktive agadis disvasti la tiorion "fin-ugoran".
La ĉefaj fanfaronistoj de la "fin-ugora" teorio estis la hungare ne sciantaj, la hungarajn tradiciojn ne konantaj, la hungarojn elkoro malamantaj germanaj civitanoj:
Hans Stichfilm
Franz Herberstein (1557)
Martel Vogel
Philip Strahlenberg
Tiuj estis la kunlaborantoj kaj sekvantoj de la papo Paŭlo la dua en la agado forigi la kulturajn tradiciojn kaj la kulturajn vivojn de la hungaroj.
La unua "hungaro", kiu transprenis tiun teorion estis Johano Sajnovits (1735-85) - slavdevena hungaria civitano, kiu en lia verkaĵo "Demostrata Idioma Ungarorum et Lapporum Illem Esse" (Pozsony, 1770), laŭ la fleksiilo de la pluralo taksis parencecon inter la hungara kaj la lapona lingvoj.
...
Se ni kalkulas la sumojn elpagitajn, krome la pezon de tiuj paperoj, kiuj estis bezonataj por eldoni la broŝurojn por disvastigi la teorion fin-ugoran, en tiu okazo ni povas rekoni, kiel grava estas ene en la historio de la homaro elkaŝi la veran devenon de la hungaroj. En tiu historio kaj deveno veraj jam enestas ankaŭ la kroniko vera de la Diro de Dio, la Filo de Dio kaj la Popolo de Dio. Tiel jam estas komprenebla tiu malamo okazanta kaj en la estonto kaj nuntempe fare de tiuj, kiuj ĉi suprajn devenigis el la Izraelidoj. Tiuj estas senpardonaj malamikoj de la hungaran lingvon parolantaj Hungaroj. En tio ĉi estas trovebla la origineco de la malamikeco kontraŭ la hungaroj fare de judoj. La hungaro ne estas antisemita. La hungaro estas nur simple fiera pri sia "gloro malnova". La Izraelidoj malamas nin...
Kial...?
Ĉar la heredaĵo sumer-babela postrestis en la lingvo kaj tradicio hungaraj pere de la popolo MAH-GAR. Tiu gigantaj intelekta kaj religia trezoroj estas purigita - kun la prediko de Jesuo - fare de la mago-pastroj apartenintaj al la popolo sumera el Galileo. La unikan popolon, kiu povas atesti tion, la Hungaran popolon - oni devas ekstermi, por ke ne restu eĉ unu atestanto kontraŭanta tiujn intelektan kaj spiritan potencojn, kiuj estas nun certigataj por la Izraelidoj deprenintaj la hungaran heredaĵon helpe de ĉiuj kristanaj eklezioj (ekscepte la mormonan).
Tial ne ekzistas "kristana potenco", kiu estis protestanto pro la subpremo de la hungara liberecbatalo okazinta en la jaro 1956, aŭ postulis ĉesigi la punojn kontraŭ Dio kaj homo fare de la enhungaria tn. abortoleĝo, aŭ eĉ unu vorton estis dirata kontraŭ la ekstermo de hungaroj okazinta en Rumanio.
..."